Stel je voor: je zit rustig in je achtertuin met een kop thee. De zon schijnt, je probeert tot rust te komen. En dan, ineens… is het er weer. Die blinde paniek. Je hartslag schiet omhoog, je krijgt druk op je borst, je handen trillen. Je lichaam lijkt over te nemen, terwijl er niets aan de hand lijkt. Tot je het hoort: een ambulance met loeiende sirene, drie straten verderop. Je brein vuurt stresssignalen af alsof je opnieuw in levensgevaar bent. En toch: het gevaar geldt niet voor jou. Niet nu
Angstklachten, stress en herbelevingen na een IC-opname zijn helaas geen uitzondering. Door de vooruitgang in IC behandelingen is de overlevingskans gelukkig een stuk groter geworden. Maar zo’n 40-60% van de IC patiënten ontwikkelen mentale klachten en zo’n 20% van de patiënten houdt traumatische- en stressklachten over aan de opname. Deze klachten beïnvloeden het dagelijks leven, het herstel, de relatie, het werk en de kwaliteit van leven. Je bent niet zwak of aan het doordraaien. Je brein doet wat het geleerd heeft: gevaarkoppelen aan een signaal, in dit geval een sirene.
Ons brein en lichaam reageren continu op signalen uit de omgeving. Soms zijn dat geuren, soms beelden en vaak ook: geluid. Geluiden die tijdens een ingrijpende situatie aanwezig waren, worden opgeslagen als alarmsignalen. Denk aan piepjes van apparatuur, het suizen van een beademingsmachine of het dichtslaan van een deur.
Bij een levensbedreigende situatie registreert het brein wat er gebeurt. De amygdala, het angstcentrum van de hersenen, slaat het gevaar op. Je hartslag stijgt, je adem versnelt, je spieren spannen zich aan. Je lichaam bereidt zich razendsnel voor op vluchten, vechten of bevriezen.
Normaal gesproken zorgt de hippocampus ervoor dat herinneringen worden opgeslagen met tijd en context. Maar onder extreme stress functioneert deze minder goed. Daardoor wordt de herinnering rommelig opgeslagen: zonder tijdsbesef, zonder helder begin of einde. (Van der Kolk, 2014).
Een ogenschijnlijk neutrale prikkel, zoals het gepiep van een oven als de lasagne klaar is, kan dan ineens een voltreffer zijn voor het zenuwstelsel. Je weet rationeel dat het ‘alleen maar een geluid’ is. Maar je brein herkent het als levensgevaarlijk. (Rauch, Shin, & Phelps, 2006).
PICS staat voor Post-Intensive Care Syndroom:
een combinatie van fysieke, cognitieve en mentale klachten die na een IC-opname kunnen ontstaan. Denk aan spierzwakte, vermoeidheid, geheugen of concentratie-problemen, angst, herbelevingen en somberheid.
Deze klachten kunnen maanden tot jaren duren en belemmeren het dagelijks leven en het welzijn van patiënt en naasten, zeker als het ‘stress-alarm’ in je brein aanblijft.
Veel voorkomende signalen zijn:
Veel mensen hopen dat de stress vanzelf verdwijnt. Maar voor het zenuwstelsel bestaat er geen ‘uitknop’. Geluiden als sirenes of piepjes zijn onbewust gekoppeld aan levensgevaar. Na een ingrijpende gebeurtenis raakt je window of tolerance, het kader waarin je normaal emoties en prikkels verwerkt, vaak versmald. Je blijft hangen in hyperarousal: het brein blijft alert, klaar om te
overleven. Je vecht, vlucht of bevriest, ook als het nu veilig is. Je zenuwstelsel probeert in feite nog steeds te beschermen wat belangrijk is. Met begeleiding kun je dit systeem weer tot rust brengen.
Het voelt soms alsof er geen ontsnappen is. Maar je kunt leren om de ‘volumeknop’ van je stresssysteem zachter te zetten. Niet door te forceren, maar door te begrijpen wat er gebeurd, door inzicht te krijgen in waar je last van hebt, te verwerken en opnieuw richting te vinden. Zodat je je leven weer op kunt
pakken.
Wat een doodgewone werkweek moest worden voor Michel (47), eindigde in een spoedopname op de IC vanwege massale longembolieën.
Eenmaal thuis sliep hij slecht. Bij het horen van sirenes brak het zweet hem uit, het voelde alsof hij weer in de ambulance lag. Hij vermeed autorijden, reageerde steeds vaker geïrriteerd en herkende zichzelf niet meer.
Na drie sessies en imaginatietherapie kreeg Michel meer inzicht in zijn stressreactie. Hij leerde herkennen wat er gebeurde in zijn lichaam, en dat hij invloed had. Hij hoefde het niet langer te ondergaan, hij kon weer richting geven.
“De sirenes zijn er natuurlijk nog steeds, maar ik blijf nu bij mezelf. Ik rijd weer auto, en ik heb mijn leven weer kunnen herpakken.”
Wil jij ook jouw volumeknop terugvinden?
Stuur een e-mail naar denise@praktijkverlicht.nl en ik neem contact met je op. Of kijk op mijn pagina ‘Sessies en trajecten’ om te onderzoeken wat ik voor je kan betekenen.
Werk jij als professional in de zorg of ben je werkgever?
Download de gratis infosheet over PICS en IC gerelateerde klachten, of bel voor een vrijblijvende kennismaking van 15 minuten.
Bronnen:
